Ochrona przyrody

Obszar Natura 2000 Załęczański Łuk Warty obejmuje zakole Warty na odcinku od Lisowic do Kochlewa. Rzeka płynie tu w głęboko wciętej w wapienne podłoże dolinie, tworząc trzy przełomy. W krajobrazie przeważają polodowcowe wzgórza morenowe, piaszczyste równiny oraz jurajskie wapienne ostańce, kryjące w sobie wiele form krasu.Rejon Natura 2000 ZŁW położony jest w całości w granicach utworzonego w 1978 r. Załęczańskiego Parku Krajobrazowego.

Siedliska i gatunki z dyrektywy siedliskowej.

Dotychczas z obszaru podawano 18 typów siedlisk przyrodniczych Natura 2000, które zajmują łącznie około 10% jego powierzchni.

Jako przedmioty ochrony wymieniono: starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne,ciepłolubne, śródlądowe murawy napiaskowe z Koelerion glaucae, ciepłolubne murawy naskalne z Asplenio septentrionalisFestucion pallentis, niżowe świeże łąki użytkowane ekstensywnie z Arrhenatherion elatioris, jaskinie nieudostępnione do zwiedzania, kwaśną dąbrowę trzcinnikową, łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe, olsy źródliskowe, ciepłolubne dąbrowy, sosnowy bór chrobotkowy.

W granicach obszaru notowano ponadto: wydmy śródlądowe z murawami napiaskowymi, zmiennowilgotne łąki trzęślicowe z Molinion caeruleae, ziołorośla nadrzeczne z Convolvuletalia sepium, torfowiska wysokie zdegradowane zdolne do naturalnej i stymulowanej regeneracji, torfowiska przejściowe i trzęsawiska na niżu, wapienne ściany skalne ze zbiorowiskami z Potentilletalia caulescentis, grąd subkontynentalny, bory i lasy bagienne, wyżynny jodłowy bór mieszany.

Część z wymienionych siedlisk jest obecnie w niewłaściwym stanie zachowania lub zajmuje znikome powierzchnie. Ostateczna lista siedlisk przyrodniczych będących przedmiotem ochrony wymaga korekty uwzględniającej aktualny stan wiedzy. Najcenniejszym elementem flory jest dzwonecznik wonny – gatunek umieszczony w załączniku II dyrektywy siedliskowej, którego stanowisko stwierdzono w rezerwacie przyrody Dąbrowa w Niżankowicach.

Spośród zwierząt w wymieniono: minoga strumieniowego, bolenia, piskorza, traszkę grzebieniastą, nocka bechsteina, nocka dużego, bobra, wydrę,

Z terenu Załęczańskiego Łuku Warty notowano ponadto: trzeplę zieloną, gadzigłówkę żółtonogą,oraz na Żabim Śtawie – zalotkę większą. W obszarze notowano także obecność ślimaka poczwarówki zwężonej, która zamieszkuje bogate w wapń tereny podmokłe i motyla – czerwończyka nieparka Spośród kręgowców umieszczonych w załączniku II Dyrektywy siedliskowej rejestrowano ponadto: minoga ukraińskiego, różankę,kozę złotawą,kozę ,kumaka nizinnego,mopka.

Występowania części z wymienionych gatunków nie potwierdzono w ostatnim czasie.

Dodatkowe walory przyrodnicze.

Obszar siedliskowy Załęczańskiego Łuku Warty cechuje się niepowtarzalnym krajobrazem. Główną oś wyznacza tu rzeka, która płynąc naturalnym, meandrującym korytem ze wschodu na zachód zatacza łuk i zmienia kierunek najpierw na północno-wschodni, następnie na północny. Pośród wapiennych wzgórz i pasm polodowcowych wzniesień, rzeka rzeźbi w skalistym podłożu charakterystyczne przełomy. Ten fragment Doliny Warty wraz z towarzyszącą jej bogatą szatą roślinną oraz cenną fauną jest pod względem przyrodniczym najbardziej wartościowym odcinkiem tej rzeki w jej górnym biegu. Cennymi składnikami flory, obok dzwonecznika wonnego, są liczne gatunki chronione, zagrożone i rzadkie w skali regionu i kraju oraz gatunki górskie. rosną tu m.in.: podkolan biały, gnieźnik leśny, goździk siny, świerzbnica leśna, strzęplica sina, lepnica zielonawa ostrożeń bezłodygowy i starzec Fuchsa.

Spośród gatunków ptaków wymienionych w załączniku I Dyrektywy ptasiej w Załęczańskim Łuku Warty gniazdują: lelek, zimorodek, dzięcioł czarny, lerka, jarzębatka, gąsiorek, ortolan. Wymieniono jako lęgowe: jarząbek, cietrzew, rybitwa rzeczna.

Na terenie obszaru występują gatunki ryb objęte ochroną prawną, a niewymienione w Dyrektywie siedliskowej. Są to śliz i piekielnica a także inne gatunki rzadkich ryb reofilnych, jak m.in. świnka brzana.

Zagrożenia oraz warunki utrzymania właściwego stanu ochrony siedlisk i gatunków.

Do najpoważniejszych zagrożeń dla środowiska przyrodniczego należą: zanieczyszczenia wody, eksploatacja kruszyw oraz nasilająca się chaotyczna zabudowa rekreacyjna. Kolejnym niebezpiecznym zjawiskiem jest wycofywanie się rolnictwa z terenów ostoi, co powoduje powrót roślinności zaroślowej i leśnej na murawy, łąki i pola. dla zachowania naturalnych układów hydrologicznych w Dolinie Warty i związanych z nią siedlisk należy zrezygnować z melioracji i uporządkować gospodarkę wodnościekową. W ostoi należy popierać rolnictwo ekologiczne. W gospodarce leśnej priorytetem powinna być przebudowa drzewostanów sosnowych na lasy o składzie gatunkowym odpowiadającym właściwościom siedliska. Pożądane jest też ograniczenie wydobywania surowców mineralnych; nie należy dopuszczać do powstawania nowych wyrobisk.

Monitoring.

Na obszarze natura 2000 realizowane są badania naukowe dotyczące różnych grup zwierząt kręgowych i bezkręgowych, dynamiki roślinności leśnej i nieleśnej oraz flory. W ramach koordynowanego przez Instytut Ochrony Przyrody plan krajowego monitoringu siedlisk obserwacjom poddano łąki rajgrasowe i kostrzewowo-wiechlinowe w okolicach miejscowości Niżankowice, Sęsów i Bobrowniki. Monitoringiem objęto też płaty świetlistej dąbrowy w rezerwacie Dąbrowa w Niżankowicach.

Żródło: Obszary Natura 2000 w woj. łódzkim, red. Józef K. Kurowski (2013)

Załęczański Park Krajobrazowy obejmuje najbardziej na północny wschód wysunięty fragment jury krakowsko-częstochowskiej. Do najcenniejszych elementów należą wapienne wzgórza i skały (ostańce), w których występują systemy jaskiń krasowych. Jurajskie wychodnie skalne dominują wzdłuż doliny Warty (na odcinku Raciszyn- Bukowiec) oraz między doliną Warty a doliną Suchej Strugi.

Najciekawsze jaskinie występują w okolicach gór: Buki, Węże, Draby i Zelce. Uzupełnienie stanowią liczne formy erozyjne (wąwozy i parowy), występujące przede wszystkim w zachodniej części parku. Do najbardziej malowniczych należą Wąwóz Królowej Bony (pod wsią Wieniec) i Wąwóz Buczek (pod wsią Toporów). Oś Parku stanowi rzeka Warta, tworząca w tym miejscu charakterystyczny łuk. W zasięgu ZPK znajduje się ok. 40-kilometrowy odcinek rzeki, z tym, że miejsce gdzie Warta wpływa do Parku (m. Działoszyn) znajduje się zaledwie 11 km od miejsca w którym Park opuszcza (Kochlew). Pod względem krajobrazowym jest to niewątpliwie jeden z najciekawszych rejonów województwa łódzkiego.

O wartościach przyrodniczych Załęczańskiego Parku Krajobrazowego świadczy utworzenie na większości jego powierzchni Obszaru Natura 2000 OZW „Załęczański Łuk Warty” PLH100007, w którym przedmiotami ochrony jest 9 siedlisk przyrodniczych i 12 gatunków. Na terenie Parku znajdują się 3 rezerwaty („Węże”, „Dąbrowa w Niżankowicach”, „Bukowa Góra”), a 2 kolejne – w jego otulinie („Stawiska” i „Szachownica”). 4 obiekty objęto ochroną w formie użytków ekologicznych oraz uznano 14 pomników przyrody (wg Rejestru form ochrony przyrody RDOŚ w Łodzi). Wg informacji na stronie internetowej Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Łódzkiego w Załęczańskim Parku Krajobrazowym zinwentaryzowano ok. 1200 gatunków flory, w tym 33 gatunki objęte ochroną, z czego 21 – ochroną ścisłą. Z fauny na szczególną uwagę zasługują nietoperze. Występuje tu co najmniej 10 gatunków nietoperzy.

W jaskiniach na terenie ZPK znajdują się ich zimowiska. Najbogatszym jest jaskinia Szachownica.

Do najważniejszych zabytków świadczących o walorach historycznych Załęczańskiego Parku Krajobrazowego należą: drewniany kościół z początków XVI wieku w Łaszewie Rządowym, kapliczka z XVIII wieku w Kamionie, drewniany młyn wodny z XIX wieku w Kępowiźnie oraz liczne stanowiska archeologiczne, w tym 2 kurhany z okresu kultury przeworskiej (II/III w.) na krawędzi Warty w Przywozie.

Rezerwat “Węże”.

Jest to najstarszy rezerwat na terenie Nadleśnictwie Wieluń. Utworzony został Zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 10 grudnia 1971 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody (MP nr 5, poz. 33 z 1972 r.). Celem ochrony w rezerwacie jest: „(…) zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych wapiennego wzgórza (ostaniec jurajski) z systemem jaskiń zawierających formy naciekowe oraz z lejami krasowymi, w których zachowały się szczątki zwierząt plioceńskich, a także charakterystycznych dla tego typu podłoża ciepłolubnych zbiorowisk roślinnych.”.

 Po utworzeniu w Polsce sieci Obszarów Natura 2000 rezerwat „Węże” znalazł się w zasięgu OZW „Załęczański Łuk Warty” PLH100007. Cztery elementy występujące w rezerwacie stanowią przedmioty ochrony tego Obszaru. Głównym walorem rezerwatu jest system jaskiń krasowych wydrążonych w jurajskim ostańcu wapiennym na górze Zelce. Jaskinie te zostały zaliczone do siedliska przyrodniczego – jaskinie nieudostępnione do zwiedzania. Są one miejscem zimowania i schroniskami dziennymi nocka dużego – gatunku z Załącznika II Dyrektywy siedliskowej. Fragmenty wychodni skalnych zakwalifikowano jako wapienne ściany skalne ze zbiorowiskami Potentilletalia caulescentis. Na wierzchowinie zachowały się murawy kserotermiczne. Wokół głównych walorów rezerwatu występuje sztuczny drzewostan sosnowy. Cały rezerwat podlega ochronie czynnej.

Lista gatunków flory liczy w rezerwacie „Węże”ponad 220 taksonów. Ochronie ścisłej podlega jeden gatunek – występujący na wychodniach skalnych rojownik pospolity. Ochroną częściową objęte są: kocanki piaskowe (suche murawy) oraz widłak goździsty, widłak jałowcowaty, gruszyczka zielonawa, gruszyczka mniejsza i pomocnik baldaszkowy (w drzewostanach).

Wg „Czerwonej Księgi Roślin Województwa Łódzkiego” występują tu (bądź występowały): lepnica zielona – gatunek krytycznie zagrożony (CR), potwierdzony w 2010 r., podejźrzon księżycowy – objęty ochroną ścisłą gatunek wymierający (EN), ostatni raz stwierdzony w roku 1986 i marzanka barwierska – gatunek narażony na wyginięcie (VU), stanowisko niepotwierdzone po 2000 r.

Cenne są również gatunki naskalne: zanokcica skalna, zanokcica murowa, czosnek skalny i fiołek skalny. W rezerwacie „Węże” znajdują się jedne z najbardziej na północ wysuniętych stanowisk tych gatunków w Polsce.

Z fauny rezerwatu na szczególną uwagę zasługują nietoperze – jest to 7 gatunków, z których 3 znajdują się na liście Załącznika II Dyrektywy siedliskowej. Poza wymienionym wcześniej nockiem dużym są to: nocek Bechsteina i mopek.

Rezerwat “Dąbrowa w Niżankowicach”.

Obecnie obowiązującym aktem prawnym regulującym funkcjonowanie rezerwatu jest Zarządzenie nr 4/2013 Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Łodzi z dnia 12 marca 2013 r. w sprawie rezerwatu przyrody “Dąbrowa w Niżankowicach” (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z 2013 r. poz. 1643).

Celem ochrony jest „(…) zachowanie mozaiki ekosystemów leśnych, w tym rzadkich w Polsce świetlistej i kwaśnej dąbrowy na granicy zasięgów geograficznych”.

Rezerwat „Dąbrowa w Niżankowicach” znajduje się w zasięgu Obszaru Natura 2000 OZW „ Załęczański Łuk Warty” PLH100007. Stwierdzone w rezerwacie siedliska przyrodnicze: ciepłolubne dąbrowy i kwaśne dąbrowy są jednocześnie przedmiotami ochrony Obszaru. Przedmiotami ochrony w ramach Natura 2000 Załęczański Łuk Warty są także, występujące tu 2 gatunki z Załącznika II Dyrektywy Siedliskowej: nocek duży i dzwonecznik wonny.

Lasy na terenie rezerwatu „Dąbrowa w Niżankowicach” to w większości starodrzewy dębowe lub dębowo-sosnowe o przerywanym lub umiarkowanym zwarciu. Dostęp światła do dna lasu i właściwości siedlisk – kwaśnej i świetlistej dąbrowy, decydują o ich bogactwie florystycznym.

Na obszarze rezerwatu wykazano ponad 300 gatunków roślin naczyniowych. 14 występujących tu gatunków podlega ochronie prawnej (wg Rozporządzenia Min. Środ. w sprawie ochrony gatunkowej roślin z 9 października 2014 r.). Ochroną ścisłą objęte są 2: w/w dzwonecznik wonny i lilia złotogłów. Ochronie częściowej podlegają: gnieźnik leśny, goździk piaskowy, gruszyczka mniejsza, gruszyczka zielonawa, gruszycznik jednokwiatowy, kruszczyk szerokolistny, miodownik melisowaty, naparstnica zwyczajna, orlik pospolity, podkolan biały, pomocnik baldaszkowy i widłak goździsty.

Na uwagę zasługują 2 gatunki nietoperzy z Załącznika II Dyrektywy Siedliskowej: mopek i nocek duży. Występują tu także 3 gatunki z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej: dzięcioł czarny, dzięcioł średni i ortolan.

Treść Zakładki